ગુજરાતની આદિવાસી જમીનો: રદ કરાયેલ સંકરા સિંચાઈ પ્રોજેક્ટથી આદિવાસી સમુદાયો ઉહાપોહમાં, ન્યાય માટે વર્ષોથી ચાલી રહેલી લડત હવે ભડકી

 

ભરૂચ, ૩ જુલાઈ, ૨૦૨૪ — ગુજરાતના આદિવાસી સમુદાયોની લાંબા સમયથી ચાલતી સંકરા સિંચાય યોજના માટે સંપાદિત જમીનો યોજના રદ થતા પરત જમીન માલિકો ને અપાવવાની લડત હવે અંતિમ તબક્કે પહોંચી છે. કારણ કે ડૉ. ભવિનકુમાર શાંતિલાલ વસાવા, જેઓ ડોક્ટર અને આદિવાસી અધિકારો માટે લડત લડતા કાર્યકર્તા છે એમને સત્તાવાર રીતે સંકારા સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ માટે સંપાદિત જમીનના પુનઃહસ્તાંતરણની માંગ કરી છે. 

આ પ્રોજેક્ટ, જે ૧૯૮૦ ના પૂર્વે શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો અને ત્યારબાદ ૧૯૮૦ ના દાયકામાં રદ કરવામાં આવ્યો હતો, તે જમીન બાબતે મૂળ આદિવાસી જમીનમાલિકોને ચાર દાયકાથી વધુ સમય સુધી જમીન વિહોણા રાખી દીધા છે.

ઇતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ : આ જમીન, મૂળે ગુજરાત સરકાર કલ્પસર વીભાગ અને કલેકટર ભરૂચ  દ્વારા એવોર્ડ જાહેર કરીને સંપાદિત કરવામાં આવી હતી, જમીન સંકારા સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ માટે જ સંપાદિત કરવામાં આવી હતી. ભિમ્પોર અને રાજપાડીમાં વિશાળ વિસ્તારમાં ફેલાયેલી આ પ્રોજેક્ટનો ઉદ્દેશ સ્થાનિક સિંચાઈ માળખાના વિકાસ માટે હતો. પરંતુ, ૧૯૮૦ સુધીમાં આ પ્રોજેક્ટ રદ કરવામાં આવ્યો, જેના કારણે જમીન પ્રશાસકીય ઉહાપોહમાં રહી ગઈ અને મૂળ આદિવાસી જમીનમાલિકો તકલીફમાં મુકાયા.

સંકરા સિંચાય ના ડેમ માટે ભીમપોર મુકામે 28.08.60 હેક્ટર ત્યારે ઓફીસ માટે રાજપારડી મુકામે 01.56.82 હેક્ટર જમીન કલેકટર કચેરી દ્વારા એવોર્ડ જાહેર કરી સંપાદિત કરવામાં આવેલ છે. સાથે સાથે કેનાલ માટે પણ ૫૮ સર્વે નંબર માં એન્ટ્રી પાડવામાં આવી છે.

જોકે ૭-૧૨ ના પાનીયામાં સંકરા સિંચાય રદ થયા પછી એટ્રી પાડવામાં આવી હતી.

કાનૂની અને માનવ અધિકારની ચિંતાઓ : ડૉ. વસાવાની ફરિયાદમાં અનેક કાનૂની ઉલ્લંઘનોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા છે, જેમાં જમીન સંપાદન અધિનિયમ, ૧૮૯૪ અને જમીન સંપાદન, પુનર્વસન અને પુનર્વિકાસમાં યોગ્ય વળતર અને પારદર્શિતા અધિકાર અધિનિયમનો ઉલ્લંઘન શામેલ છે. સંપાદન પ્રક્રિયાએ યોગ્ય વળતર, પુનર્વસન અને પુનઃસ્થાપન પ્રોટોકોલને અવગણ્યા હોવાનો આક્ષેપ છે. જેમ કે સદરહું જમીનો માં મોટા ભાગની જમીનો જેને ૭૩એએ કોડ હેઠળ સુરક્ષિત આદિવાસી સમુદાય ની જમીનો હોવા છતાં છેલ્લા ૪૦ થી વધુ વર્ષથી આ આદિવાસી સમાજ ના લોકો પોતાનીજ જમીન થી વંચિત છે.

જમીન સાથે સંબંધિત એક જૂની અગેટ માઇનિંગ લીઝ પણ આ મુદ્દાને ની જટિલતાને વધારતો મુદ્દો છે. ૧૯૬૩ માં મંજુર થયેલી આ લીઝે અનેક ટ્રાન્સફર અને વિસ્તરણ થયા છે, જે સંકારા સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ માટે સંપાદિત જમીન સહીત બીજી જમીનો પર આવેલ આલીઝ માટે સંબંધિત પર્યાવરણ કલીરન્સ, ગ્રામ સભાની મંજૂરી, લીઝ વિસ્તારમા આવતા પ્રાઇવેટ ખાતેદાર ના સંમતિ પત્રો, કે કલ્પસર વિભાગ અને એમઆઇપી વિભાગની સંમતિ વગર ઘણા વખતથી અધિકારીઓના મેણા પીપડામાંજ અત્યાર સુધી ચાલુ છે. જોકે એ વાત પણ નક્કર છે કે જો સદરહુ લીઝ પ્રવર્તમાન ખાણ ખનીજ ના નિયમો અનુસારની બધીજ જરૂરિયાત પૂર્ણ કરાતી હોય તો સરકાર દ્વારા આ લીઝ ને એક્ષટેન્સન / રીન્યુઅલ હુકમ કેમ નથી આપ્યો?

પર્યાવરણીય અને પ્રશાસકીય અવગણના લીઝધારક દ્વારા પર્યાવરણ ની મંજુરી વગરજ ખાણકામ કર્યું હોવાની વખતો વખત રજુઆતો થયેલ છે. જે સ્થાનિક આદિવાસી વિસ્તારોમાં જોરસોર થી પર્યાવરણ નુંક્ષાની થઇ છે.

સરકારી રીતે આ જમીનો સંકારા સિંચાઈ પ્રોજેક્ટની હેઠળ હોવા છતાં, અને એક્ઝિક્યુટિવ એન્જિનિયર, એમ.આઈ.પી. વિભાગ, અંકલેશ્વર અને ધોલી સિંચાય વિભાગ રાજપારડી ના હસ્તગત  હોવા છતાં, જરૂરી મંજુર વગરજ  માઇનિંગ ઓપરેશન્સ વિરુદ્ધ કોઈ પ્રશાસકીય કાર્યવાહી કરવામાં આવી નથી.

જમીન વાપસી માટે કાનૂની મંડેટ જમીન સંપાદન, પુનર્વસન અને પુનર્વિકાસમાં યોગ્ય વળતર અને પારદર્શિતા અધિકાર અધિનિયમ હેઠળ, જો કોઈ સંપાદિત જમીન પાંચ વર્ષ માટે બિનઉપયોગિત રહે, તો તે મૂળ માલિકો અથવા તેમના કાનૂની વારસદારોને પરત કરવી જોઈએ. ડૉ. ભવિન વસાવાની વિનંતિ આ કાનૂની નિયમ પર આધારિત છે, જેમાં ભાર મુકીને ભરૂચ જિલ્લા કલેક્ટેર પર જવાબદારી બતાવવામાં આવી છે કે તે તેમની જવાબદારી નું પાલન સુનિશ્ચિત કરે અને ઇતિહાસિક ગેરન્યાયોને સુધારે.

પ્રતિસાદ માટે અપીલ તેમના વ્યાપક અપીલમાં, ડૉ. ભવિનકુમાર શાંતિલાલ વસાવાએ ઘણા ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે સંપર્ક કર્યો છે, જેમાં શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ, મુખ્યમંત્રી ગુજરાત; શ્રી તુષાર સુમેરા, જિલ્લા કલેક્ટર, ભરૂચનો સમાવેશ થાય છે. ફરિયાદની નકલ વડા પ્રધાન કચેરી અને અન્ય સંબંધિત સત્તાધિકારીઓને પણ મોકલી છે જેથી સંકલિત પ્રશ્નનો જલ્દી થી નિકાલ આવી સકે છે.

નિષ્કર્ષ આ કેસ ગુજરાતના આદિવાસી સમુદાયો દ્વારા કરવામાં આવેલી લાંબા સમયથી ચાલતી પડકારોની નોંધ લે છે અને કાનૂની અને માનવ અધિકાર સુરક્ષાને પ્રોત્સાહિત કરવાની જરૂરિયાતો અને આવશ્યકતાને પ્રકાશિત કરે છે. ભિમપોર, રાજપારડી અને અવિધાના આદિવાસી અને વિવિધ સમાજ ના જમીનમાલિકો ન્યાયની રાહ જોઈ રહ્યા છે, તેમની લડત પારદર્શકતા, જવાબદારી અને આદિવાસી જમીન અધિકારો માટે સન્માનની જરૂરિયાતની સંવેદનશીલ યાદ અપાવે છે.

અમારા ન્યૂઝ પોર્ટલ પર વધુ અપડેટ્સ માટે જોડાયેલા રહો.